ĐIỀU TRỊ BUỒN NÔN VÀ NÔN TRONG THAI KỲ

I. Tổng quan

Buồn nôn và nôn là những triệu chứng thường gặp (khoảng 50-80% phụ nữ mang thai), đặc biệt ở 3 tháng đầu thai kỳ. Các triệu chứng buồn nôn, nôn thường khởi phát từ tuần thứ 4 đến tuần thứ 8 sau kỳ kinh cuối và tự biến mất trong tam cá nguyệt thứ hai. Việc quản lý các triệu chứng buồn nôn và nôn trong thai kỳ cần đặc biệt thận trọng do giai đoạn xuất hiện cũng là thời điểm quan trọng trong quá trình hình thành cơ quan của thai nhi.

II. Tần suất

Buồn nôn trong thai kỳ chiếm tỷ lệ 50-80% số phụ nữ mang thai; 52% số thai phụ biểu hiện các triệu chứng buồn nôn và nôn ói vào đầu thai kỳ và 28% chỉ có cảm giác buồn nôn.

Chứng nôn nhiều trong thai kỳ chiếm 0,3% - 2% tổng số thai phụ

Sự gia tăng tần suất có liên quan đến:

§ Đa thai

§ Mẹ hay chị em gái bị buồn nôn hay nôn trong thai kỳ

§ Có buồn nôn và nôn trong thai kỳ lần trước

§ Thai trứng

§ Chưa sanh lần nào

§ Thai kỳ không định trước

§ Bào thai có giới tính nữ

§ Không hút thuốc

§ Tình trạng kinh tế - xã hội thấp

§ Tuổi của mẹ con trẻ

§ Biểu hiện nhân cách phụ thuộc

§ Béo phì

§ Tình thần căng thẳng

III. Điều trị

1. Điều trị dùng thuốc

Thuốc kháng Histamin H1

- Doxylamin: Có thể sử dụng

Tại Bỉ, các chế phẩm doxylamin dạng phối hợp với pyridoxin (vitamin B6) đã được cấp phép chỉ định trong điều trị triệu chứng buồn nôn và nôn thai kỳ không đáp ứng với biện pháp không dùng thuốc. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng cho thấy phối hợp doxylamin với pyridoxin này hiệu quả hơn doxylamin đơn thành phần và dữ liệu về hiệu quả vẫn còn hạn chế.

Kết quả của các nghiên cứu trên phụ nữ có thai cho thấy doxylamin không gây tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh hay các biến cố bất lợi trên trẻ sơ sinh. Đồng thời, việc sử dụng vitamin B6 với mức liều 40-50 mg/ngày trong thời gian ngắn để điều trị buồn nôn thai kỳ cũng không gia tăng nguy cơ các bệnh lý thần kinh ngoại biên. Do đó, khi các biện pháp không dùng thuốc thất bại, cân nhắc sử dụng doxylamin. Theo một số tài liệu tham khảo, doxylamin cũng được coi là lựa chọn hàng đầu cho đến thời điểm hiện tại. Dữ liệu về việc phơi nhiễm doxylamin trong giai đoạn tam cá nguyệt thứ 2 và thứ 3 của thai kỳ còn hạn chế.

- Meclozin: Có thể sử dụng

Meclozin có thể được sử dụng off-label trong điều trị buồn nôn và nôn trong thai kỳ. Các dữ liệu được công bố về việc sử dụng meclozin trên phụ nữ mang thai chưa ghi nhận được biến cố bất lợi nào ở trẻ sơ sinh. Do đó, thuốc có thể được sử dụng ở mọi giai đoạn trong thai kỳ, tuy nhiên cần lưu ý đến tác dụng an thần và kháng cholinergic thường gặp.

Thuốc tăng nhu động dạ dày - ruột

- Metoclopramid: Có thể sử dụng (ngắn hạn)

Metoclopramid có thể được sử dụng off-label để điều trị buồn nôn và nôn trong thai kỳ. Nhiều dữ liệu cho thấy sử dụng trong tam cá nguyệt thứ nhất không làm tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh. Khi sử dụng vào cuối thai kỳ, metoclopramid có thể gây nguy cơ rối loạn ngoại tháp, rối loạn điều hòa thân nhiệt và rối loạn tim mạch ở trẻ sơ sinh. Để phòng ngừa, cần tránh sử dụng kéo dài vào cuối thai kỳ hoặc theo dõi chặt chẽ các biến cố bất lợi này ở trẻ sơ sinh. Ngoài ra, việc sử dụng kéo dài cũng có thể tăng nguy cơ gặp các rối loạn thần kinh ở mẹ. Do đó, thuốc nên được dùng trong thời gian ngắn nhất có thể.

- Domperidon: Có thể sử dụng (ngắn hạn)

Domperidon có thể được sử dụng off-label ở bất kỳ giai đoạn nào của thai kỳ. Các dữ liệu hiện có không cho thấy thuốc gây tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh ở trẻ, tuy nhiên, thuốc có thể gây kéo dài khoảng QT ở mẹ, đặc biệt khi dùng liều cao và nguy cơ tăng lên mẹ có rối loạn điện giải. Dữ liệu về nguy cơ kéo dài QT ở thai nhi hoặc ảnh hưởng dài hạn chưa có dữ liệu. Do đó, việc sử dụng chỉ nên giới hạn trong thời gian ngắn, tối đa 1 tuần.

Thuốc đối kháng thụ thể 5-HT3

- Ondansetron: Có thể cân nhắc trong trường hợp nôn nghén nặng

Các dữ liệu về sử dụng ondansetron trong thai kỳ không ghi nhận gia tăng nguy cơ dị tật. Tuy nhiên, một số nghiên cứu gợi ý tăng nguy cơ dị tật sứt môi/hở hàm ếch và dị tật tim khi sử dụng trong tam cá nguyệt thứ nhất, nhưng chất lượng bằng chứng còn nhiều mâu thuẫn. Trong các trường hợp nôn nghén nặng, ondansetron đôi khi được sử dụng off-label. Tuy nhiên, nên tránh sử dụng trong tam cá nguyệt thứ nhất.

2. Điều trị không dùng thuốc

- Làm thai phụ yên tâm, động viên từ gia đình, bạn bè

- Cố gắng nghỉ ngơi vì mệt mỏi làm tăng cảm giác buồn nôn

- Uống nước nhiều lần, mỗi lần một ít

- Ăn nhiều bữa trong ngày, mỗi lần một ít, nên dùng thức ăn nhiều carbohydrate và ít chất béo

- Tránh các bữa ăn quá nóng để phòng buồn nôn do mùi

- Dùng viên đường trong trường hợp giảm đường huyết quá mức

- Tránh thức ăn hay mùi gây khởi phát các triệu chứng

- Tránh uống lạnh, ăn bánh ngọt hay thức uống ngọt

- Tránh caffein và rượu đề phòng mất nước

Tài liệu tham khảo:

1.https://www.cbip.be/fr/quelles-sont-les-options-sures-dans-la-prise-en-charge-des-nausees-et-vomissements-pendant-la-grossesse/