MỘT HÀNH ĐỘNG ĐÚNG HÔM NAY – GIỮ GÌN KHÁNG SINH HIỆU QUẢ CHO TƯƠNG LAI!

1. Kháng thuốc kháng sinh – Thách thức lớn đối với sức khỏe cộng đồng

Kháng thuốc kháng sinh (Antimicrobial Resistance – AMR) đang trở thành một trong những mối đe dọa nghiêm trọng đối với sức khỏe toàn cầu. Đây là tình trạng vi sinh vật như vi khuẩn, virus, nấm và ký sinh trùng biến đổi, khiến chúng không còn đáp ứng hoặc giảm nhạy cảm với các thuốc điều trị trước đây vốn có hiệu quả. Trong đó, kháng kháng sinh ở vi khuẩn là vấn đề đặc biệt đáng quan tâm trong thực hành khám chữa bệnh hiện nay.

Kháng thuốc khiến các bệnh nhiễm khuẩn trở nên khó điều trị hơn, làm giảm hiệu quả của các phác đồ điều trị thông thường, gia tăng nguy cơ biến chứng và tử vong. Do đó, bệnh nhân có thể phải sử dụng các thuốc kháng sinh phổ rộng, thuốc dự trữ hoặc những thuốc có nguy cơ gây tác dụng không mong muốn cao hơn, làm kéo dài thời gian nằm viện, tăng chi phí điều trị và gánh nặng đối với hệ thống y tế.

Đáng lo ngại hơn, tình trạng kháng thuốc còn làm gia tăng nguy cơ thất bại điều trị trong các can thiệp y khoa quan trọng như phẫu thuật, ghép tạng, hóa trị ung thư và chăm sóc tích cực. Khi các thuốc kháng sinh hiện có dần mất đi hiệu quả, những phương pháp điều trị vốn được xem là an toàn có thể đối mặt với nhiều nguy cơ hơn.

Theo báo cáo giám sát kháng kháng sinh tại Việt Nam năm 2020, mức độ đề kháng kháng sinh của một số loài như sau:

Theo thông tin từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2023, cứ 06 trường hợp nhiễm khuẩn được xác định qua xét nghiệm trên toàn thế giới thì có 01 trường hợp kháng lại các phương pháp điều trị bằng kháng sinh. Đây là hồi chuông cảnh báo về tính cấp thiết của việc sử dụng kháng sinh hợp lý và triển khai các biện pháp phòng chống kháng thuốc một cách đồng bộ.

154.1.jpg

2. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng kháng thuốc kháng sinh

Một trong những nguyên nhân quan trọng thúc đẩy tình trạng kháng kháng sinh là việc sử dụng kháng sinh không hợp lý và không đúng mục đích. Những hành vi thường gặp bao gồm:

- Tự ý mua và sử dụng kháng sinh khi chưa được bác sĩ thăm khám, kê đơn.

- Sử dụng kháng sinh trong các trường hợp nhiễm virus như cảm lạnh, cúm thông thường, khi không có chỉ định điều trị nhiễm khuẩn.

- Sử dụng sai loại kháng sinh, không phù hợp với tác nhân gây bệnh hoặc vị trí nhiễm khuẩn.

- Dùng thuốc không đúng liều, không đúng khoảng cách giữa các lần dùng hoặc không tuân thủ thời gian điều trị được chỉ định.

- Tự ý ngừng thuốc, thay đổi liều hoặc sử dụng lại đơn thuốc cũ khi thấy triệu chứng bệnh thuyên giảm.

- Chia sẻ thuốc kháng sinh cho người thân hoặc sử dụng thuốc còn thừa từ những lần điều trị trước.

Bên cạnh đó, việc sử dụng kháng sinh chưa hợp lý trong chăn nuôi, thú y và nuôi trồng thủy sản cũng góp phần thúc đẩy sự xuất hiện và lan truyền các vi sinh vật kháng thuốc. Công tác vệ sinh, phòng ngừa và kiểm soát nhiễm khuẩn chưa được thực hiện đầy đủ tại cơ sở y tế, hộ gia đình và môi trường chăn nuôi cũng tạo điều kiện cho các chủng vi sinh vật kháng thuốc phát tán và lây lan.

154.2.jpg

3. Hậu quả của việc lạm dụng và sử dụng kháng sinh không hợp lý

Đối với người bệnh: Nhiễm khuẩn do vi khuẩn kháng thuốc thường khó điều trị, làm tăng nguy cơ thất bại điều trị, biến chứng, kéo dài thời gian hồi phục và tăng tỷ lệ tử vong.

Đối với hệ thống y tế: Gia tăng thời gian nằm viện, chi phí điều trị và nhu cầu sử dụng các nguồn lực y tế chuyên sâu. Đồng thời, việc kiểm soát nhiễm khuẩn tại bệnh viện trở nên khó khăn hơn khi các chủng vi khuẩn đa kháng thuốc có khả năng lây lan giữa người bệnh.

Đối với cộng đồng: Vi sinh vật kháng thuốc có thể lan truyền từ người sang người, từ động vật sang người và thông qua môi trường. Điều này làm giảm hiệu quả của các biện pháp điều trị hiện có, đe dọa thành quả của y học hiện đại và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của toàn xã hội.

4. Hành động thiết thực để phòng, chống kháng thuốc kháng sinh

Đối với người dân và người bệnh:

- Không tự ý mua, sử dụng kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

- Không sử dụng đơn thuốc kháng sinh của người khác hoặc chia sẻ thuốc cho người khác.

- Tuân thủ đúng thuốc, đúng liều, đúng khoảng cách giữa các lần dùng và thời gian điều trị theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

- Không tự ý ngừng thuốc, thay đổi liều hoặc kéo dài thời gian sử dụng thuốc.

- Thực hiện vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên, tiêm chủng đầy đủ để phòng ngừa nhiễm khuẩn.

Đối với bác sĩ và nhân viên y tế:

- Chỉ định kháng sinh khi có bằng chứng hoặc căn cứ lâm sàng phù hợp.

- Lựa chọn kháng sinh phù hợp với tác nhân gây bệnh, vị trí nhiễm khuẩn, mức độ nặng, đặc điểm người bệnh và tình hình đề kháng kháng sinh tại cơ sở y tế.

- Cân nhắc lấy bệnh phẩm làm xét nghiệm vi sinh trước khi sử dụng kháng sinh khi có chỉ định và không làm trì hoãn điều trị cần thiết.

- Thực hiện đánh giá lại liệu pháp kháng sinh sau 48–72 giờ dựa trên đáp ứng lâm sàng và kết quả vi sinh để điều chỉnh.

- Tăng cường tuân thủ hướng dẫn sử dụng kháng sinh, phác đồ điều trị và các chương trình quản lý sử dụng kháng sinh tại bệnh viện.

- Tư vấn, hướng dẫn người bệnh sử dụng thuốc đúng cách, nâng cao nhận thức về tác hại của việc lạm dụng kháng sinh.

5. Trách nhiệm cộng đồng trong phòng, chống kháng thuốc

Kháng thuốc kháng sinh là vấn đề có thể phòng ngừa và kiểm soát nếu mỗi cá nhân, mỗi cơ sở y tế và toàn xã hội cùng có trách nhiệm trong việc sử dụng thuốc. Một đơn thuốc được kê đúng, một liều kháng sinh được sử dụng hợp lý, một hành động rửa tay đúng cách hay một quyết định không tự ý mua kháng sinh đều góp phần quan trọng trong cuộc chiến chống lại tình trạng kháng thuốc.

Hãy cùng nhau thay đổi nhận thức và hành động ngay từ hôm nay để bảo vệ hiệu quả của các loại thuốc kháng sinh, bảo vệ sức khỏe bản thân, gia đình và cộng đồng.Hãy bắt đầu từ những hành động nhỏ hôm nay để bảo vệ hiệu quả của kháng sinh, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và giữ gìn nguồn thuốc kháng sinh cho các thế hệ mai sau.