Nhiều người hút thuốc biết thuốc lá có hại nhưng vẫn không thể ngừng hút, dù đã nhiều lần cố gắng cai. Nguyên nhân chủ yếu là nicotine – chất gây lệ thuộc có trong thuốc lá, tác động trực tiếp đến hệ thần kinh và khiến người hút hình thành nhu cầu sử dụng lặp lại.

Khi hút thuốc, nicotine được hấp thu qua phổi, đi vào máu và đến não chỉ trong vài giây. Tại đây, nicotine kích thích các thụ thể nicotinic acetylcholine, làm thay đổi hoạt động của nhiều chất dẫn truyền thần kinh, trong đó có dopamine – chất liên quan đến cảm giác tưởng thưởng và động lực lặp lại hành vi.

Đó là lý do người hút thuốc có thể cảm thấy tỉnh táo, dễ chịu hoặc thư giãn trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, khi nồng độ nicotine giảm, cảm giác thèm thuốc xuất hiện trở lại. Người hút có thể bồn chồn, cáu gắt, khó tập trung hoặc mất ngủ. Hút thêm thuốc giúp giảm những khó chịu này tạm thời, nhưng đồng thời duy trì vòng lặp lệ thuộc nicotine.

Khi quá trình này kéo dài, não bộ thích nghi với sự hiện diện của nicotine. Người hút ngày càng khó kiểm soát nhu cầu sử dụng thuốc lá, đặc biệt khi gặp căng thẳng hoặc tiếp xúc với những tình huống quen thuộc như uống cà phê, sau bữa ăn hay giao tiếp với bạn bè.

Vì vậy, lệ thuộc thuốc lá không đơn thuần là một thói quen xấu hay vấn đề thiếu quyết tâm. Đây là tình trạng liên quan đến cả cơ chế sinh học và hành vi, cần được tiếp cận đúng cách khi điều trị cai thuốc. Nicotine là nguyên nhân chính gây lệ thuộc, nhưng nhiều tổn thương nghiêm trọng do thuốc lá điếu xuất phát từ các chất độc trong khói thuốc. Những chất này có thể gây tổn thương đường hô hấp, mạch máu và DNA, làm tăng nguy cơ ung thư, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, nhồi máu cơ tim và đột quỵ.

Tùy mức độ lệ thuộc và tình trạng sức khỏe, bác sĩ có thể tư vấn thay đổi hành vi, xây dựng kế hoạch cai thuốc và cân nhắc thuốc hỗ trợ khi có chỉ định. Việc kết hợp tư vấn với điều trị phù hợp giúp kiểm soát triệu chứng cai và tăng khả năng duy trì việc không hút thuốc.

Tại Phòng khám cai nghiện Thuốc lá – Bệnh viện 199, người hút thuốc có thể được tư vấn về mức độ lệ thuộc nicotine, những khó khăn khi cai và hướng hỗ trợ phù hợp.

Nếu đã nhiều lần cai thuốc nhưng tái hút, người bệnh không nên mặc định rằng mình thiếu ý chí. Điều cần thiết là xác định nguyên nhân tái hút và lựa chọn phương pháp hỗ trợ phù hợp, thay vì tiếp tục cai thuốc một cách đơn độc.