Giải đáp thắc mắc về thoát vị đĩa đệm

Thoát vị đĩa đệm là tình trạng nhân nhầy đĩa đệm cột sống thoát ra khỏi vị trí bình thường trong vòng sợi chèn ép vào ống sống hay các rễ thần kinh sống và có sự đứt rách vòng sợi gây nên hội chứng thắt lưng hông điển hình.

Thoát vị đĩa đệm thường tập trung ở các dạng chính là thoát vị đĩa đệm đốt sống cổ và thoát vị đĩa đệm đốt sống thắt lưng, thoát vị đĩa đệm mất nước, thoát vị đĩa đệm đa tầng, sau bên...

Không chỉ ở Việt Nam mà ở nhiều nơi khác trên thế giới, thoát vị luôn là một trong những bệnh lý xương khớp phổ biến nhất có thể gặp được ở mọi lứa tuổi, không phân biệt nam hay nữ. Bệnh gây ra bởi các nhân nhầy ở đĩa đệm thoát ra, chèn ép lên các vùng xung quanh gây đau nhức.

Hình ảnh bệnh nhân bị thoát vị đĩa đệm. (Hình minh họa)

Có rất nhiều nguyên nhân khác nhau có thể gây bệnh:

Chấn thương do tai nạn lao động, tai nạn giao thông gây ảnh hưởng trực tiếp tổn thương vùng cột sống.
Một số bệnh lý xương khớp bẩm sinh như gù, cong vẹo cột sống, gai đôi đốt sống… cũng là yếu tố nguy cơ gây bệnh.
Thói quen sinh hoạt, làm việc sai tư thế trong thời gian dài cũng làm tổn thương cột sống một cách âm thầm.
Cân nặng cũng là một yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng mắc bệnh. Người thừa cân, béo phì, phụ nữ trong thời kỳ mang thai khiến gia tăng áp lực lên vùng cột sống thắt lưng
Người tuổi càng cao thì xương cốt càng kém, không còn dẻo dai như trước, kèm theo đó là các bệnh lý khác như loãng xương, thoái hóa xương khớp, gai đốt sống… Đặc biệt, ở người già, các vòng sụn dễ rạn nứt, xơ hóa, bị rách, nhân nhầy bị khô làm tăng thêm nguy cơ mắc bệnh.

1. Thoát vị đĩa đệm có di truyền hay không?

Tỷ lệ bố mẹ có những bất thường bẩm sinh về đĩa đệm thì sinh con ra khả năng cao sẽ có nguy cơ mắc bệnh. Nhưng theo nghiên cứu đối với bệnh thoát vị tỷ lệ di truyền chỉ chiếm khoảng 10%.

Đặc biệt, nếu bố hoặc mẹ có bất thường bẩm sinh về cấu trúc đĩa đệm thì con sinh ra có nguy cơ cao mắc bệnh.
Nhiều nghiên cứu trên thế giới đã cho thấy tỷ lệ người mắc thoát vị do di truyền chỉ chiếm khoảng 10%, 10% do cơ địa và 80% còn lại là do tác động từ bên ngoài.
Những người có tiền sử gia đình mắc bệnh thì nên đặc biệt lưu ý đến thói quen vận động, chế độ ăn uống và hạn chế sử dụng rượu bia, hút thuốc lá để giảm tối đa bệnh phát triển theo chiều hướng tiêu cực.

2. Thoát vị đĩa đệm có hồi phục được không?

Hầu hết các đĩa đệm thoát vị không cần phẫu thuật. Khoảng 9 trong số 10 người, các triệu chứng sẽ hết sau vài ngày đến vài tuần.

Một số người bị thoát vị đĩa đệm không gặp bất kỳ triệu chứng nào.Tuy nhiên, đôi khi, đĩa đệm thoát vị đè lên dây thần kinh trong cột sống. Điều này có thể gây đau, tê hoặc yếu phần cơ thể nơi dây thần kinh di chuyển.Nếu cơn đau không đáp ứng với các phương pháp điều trị bảo tồn, chẳng hạn như thuốc chống viêm không steroid (NSAID) và vật lý trị liệu, một người nên nói chuyện với bác sĩ của họ.

Bác sĩ có thể đề nghị phẫu thuật, tùy thuộc vào mức độ đau và khuyết tật của người đó. Trong một số trường hợp hiếm hoi, thoát vị đĩa đệm có thể ảnh hưởng đến các dây thần kinh kiểm soát bàng quang và ruột. Phẫu thuật sẽ là cần thiết để giảm áp lực lên các dây thần kinh và phục hồi chức năng bàng quang và ruột.

Hầu hết mọi người có thể trở lại các hoạt động bình thường của họ vào khoảng 4 tuần sau khi phẫu thuật thoát vị đĩa đệm. Những người theo chương trình phục hồi chức năng sau phẫu thuật có thể có thời gian phục hồi ngắn hơn và khả năng vận động tốt hơn.

3. Thoát vị đĩa đệm có được nằm võng không?

Theo các chuyên gia, thoát vị đĩa đệm là tình trạng tổn thương sụn mấu khớp, đĩa đệm, dẫn đến hình thành gai xương cột sống gây chèn ép rễ, tủy thần kinh. Người mắc bệnh thường hay đau cổ, gáy, thắt lưng, đơ cứng cổ, tê dị cảm tay, chân. Vì vậy khi bị thoát vị đĩa đệm thì tốt nhất nên hạn chế nằm võng.
Nếu nằm võng tạo cảm giác thoải mái, không gây bất cứ khó chịu nào cho cơ thể thì vẫn có thể nằm. Tuy nhiên cũng cần lưu ý tùy theo loại võng, độ cong của võng… việc nằm võng thường xuyên cũng có thể ảnh hưởng lên một số cơ quan của cơ thể, như sẽ hạn chế hô hấp nếu quá gập người ra phía trước.
Do đó, nằm võng để ngủ thì chỉ nên sử dụng cho những giấc ngủ ngắn như ngủ trưa, còn ngủ dài như ngủ ban đêm thì rất không tốt vì tư thế nằm võng như vậy rất khó chịu, cơ thể bị bó hẹp ở tư thế nằm đầu cao, chân cao, ngực bị ép sẽ ảnh hưởng đến hô hấp, bệnh nhân dễ bị suy hô hấp, thiếu oxy não, làm giấc ngủ không có chất lượng.

Hạn chế nguy cơ thoát vị đĩa đệm ngay từ các hoạt động ngày thường. (Hình minh họa)

4. Thoát vị đĩa đệm có được tập thể dục không?

Tập thể dục là một bộ môn dục được nhiều người lựa chọn để nâng cao sức khỏe và luyện sức bền. Nó không chỉ giúp tăng cường sự dẻo dai của cơ thể mà còn mang lại cho người tập tinh thần thoải mái, khỏe khoắn hơn. Tuy nhiên, liệu người bị thoát vị đĩa đệm có nên tập thể dục hay không? Thực chất, tập thể dục rất tốt cho sức khỏe nhưng nó cũng là một trong nhiều nguyên nhân dẫn đến chấn thương cột sống, thoát vị đĩa đệm khi không tập đúng cách hoặc tập quá sức.

Đối với các bệnh nhân đã bị thoát vị đĩa đệm, việc tập luyện sai động tác lại càng khiến bệnh trầm trọng hơn. Vì vậy trước khi bắt đầu tập, bạn nên hỏi ý kiến bác sĩ để biết bài tập và tư thế nào là phù hợp với tình trạng sức khỏe của mình. Đồng thời, trong quá trình luyện tập, bạn nên lưu ý những điều sau:

Trước khi tập, bạn nên chú ý khởi động và làm nóng cơ thể, bắt đầu nhẹ nhàng với động tác đúng như hướng dẫn. Đừng chủ quan và nóng vội tập vì nó có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng với sức khỏe.
Khi tập thể dục không nên tập quá sức, gây tổn thương cột sống.
Giữ cân bằng cơ thể, luôn giữ lưng thẳng, tránh động tác khom người, cúi người.
Tránh các bài tập như nâng tạ, đẩy tạ và các bài tập phải dùng nhiều sức ở phần lưng.
Trong thời gian tập, nếu thấy cơ thể có các dấu hiệu bất thường thì bạn nên ngừng việc luyện tập, nghỉ ngơi và đến gặp bác sĩ để kiểm tra.

5. Thoát vị đĩa đệm có mang thai được không?

Làm mẹ là thiên chức thiêng liêng của người phụ nữ. Tuy nhiên, đối với chị em đang bị thoát vị đĩa đệm hoặc có tiền sử mắc các bệnh xương khớp, mang thai là niềm vui lớn nhưng cũng kéo theo rất nhiều nỗi lo.

Có đến 90% phụ nữ mang thai sẽ bị đau lưng và vùng xương chậu ở một thời điểm nào đó trong thai kỳ. Trong số đó, khoảng 1/3 thai phụ phải chịu đựng các cơn đau thắt dữ dội.

Khi mang bầu, thai nhi càng lớn thì trọng lượng cơ thể càng tăng làm gia tăng áp lực lên cột sống, đặc biệt là phần lưng. Vì thế một người phụ nữ khỏe mạnh khi mang thai cũng thường bị đau nhức, mỏi lưng mỗi khi đi lại, thậm chí khi ngồi, nằm nghỉ ngơi. Nếu mẹ bầu bị bệnh thoát vị đĩa đệm, cột sống lại càng yếu hơn vì một phần chịu sức nặng của việc tăng cân, phần khác do có sự hư hại của sụn và xương dưới sụn khiến bao xơ đĩa đệm dễ bị rách, nhân nhầy tràn ra chèn ép các dây thần kinh xung quanh cột sống khiến cho tình trạng đau nhức càng thêm nghiêm trọng. Để hạn chế tình trạng này, trước khi mang thai, bệnh nhân cần kiểm soát tốt bệnh thoát vị đĩa đệm, tìm cách gia tăng sức mạnh và sự dẻo dai cho cột sống.

6. Thoát vị đĩa đệm cổ khi nào phải mổ?

Theo thống kê, chỉ có khoảng 10% các ca bệnh thoát vị đĩa đệm phải mổ, khi tất cả các phương pháp điều trị khác không còn tác dụng. Bác sĩ chuyên khoa cũng cần phải kiểm tra, thăm khám cẩn thận thông qua bệnh sử bệnh nhân, phim chụp X-Quang, MRI,… rồi mới đưa ra chỉ định phẫu thuật.

Hiệu quả của nhiều ca mổ thoát vị đĩa đệm không được cao, thậm chí còn khiến bệnh nhân gặp phải những biến chứng khôn lường như:

Nhiễm trùng
Tổn thương thần kinh
Thoái hóa cột sống
Tái phát thoát vị đĩa đệm

Biến chứng khác như xơ hóa, yếu cơ, xuất huyết trong, bại liệt, thậm chí tử vong. Phẫu thuật thoát vị đĩa đệm ẩn chứa rất nhiều rủi ro và nguy cơ gây biến chứng cao, do đó, người bệnh chỉ nên mổ khi những phương pháp khác không cải thiện được bệnh.

7. Thoát vị đĩa đệm có kiêng quan hệ?

Khi đĩa đệm bị thoát vị, nhân nhầy ở khe liên đốt sẽ bị chệch ra ngoài, chèn ép vào ống sống phía sau. Theo như lời khuyên từ các chuyên gia, khi đĩa đệm bị thoát vị, bệnh nhân nên hạn chế các hoạt động thể lực cũng như sinh hoạt gây tác động nặng nề tới cột sống, tránh các cử động sai, tư thế không khoa học làm cho bệnh trở nên nặng nề hơn.

Theo như cấu trúc giải phẫu và sinh lý, dây thần kinh kiểm soát chức năng tình dục nằm ở cột sống đoạn xương cùng và hầu như không ảnh hưởng bởi tình trạng đĩa đệm bị thoát vị.

Lưu ý với người thoát vị đĩa đệm khi quan hệ tình dục:

Quan hệ với bạn tình với lực vừa phải: Bởi nếu như quan hệ quá mạnh có thể gây áp lực mạnh tác động vào đĩa đệm khiến tình trạng thoát vị có thể trở nên nặng hơn. Cần thực hiện động tác quan hệ một cách nhẹ nhàng, vừa phải.
Có các cử chỉ giao tiếp với nhau khi yêu: Giúp cho bạn có thể biết được đối phương đang có cảm giác như thế nào. Nhất là khi quan hệ gây cho bạn tình bị đau đớn vùng lưng, để phát hiện và ngừng cuộc quan hệ kịp thời. Hơn thế nữa có các cử chỉ giao tiếp với nhau khi quan hệ cũng giúp cho cuộc yêu trở nên thăng hoa hơn.
Chuẩn bị trước: Trước khi quan hệ nên tắm bằng nước nóng, mát xa ở vùng cột sống thắt lưng để giảm cảm giác đau và khó chịu. Nhất là cả hai nên dành nhiều thời gian cho khúc dạo đầu của cuộc “yêu” giúp làm tăng hưng phấn.

Bài viết bởi Khoa PHCN - Bệnh viện 199

---

BỆNH VIỆN 199

Địa chỉ: 216 Nguyễn Công Trứ - Sơn Trà - Đà Nẵng;