“Tôi đã bỏ thuốc nhiều lần nhưng cứ vài tuần lại hút trở lại.” Đây là tình huống khá thường gặp ở người hút thuốc. Việc tái hút không có nghĩa người bệnh thiếu quyết tâm. Nicotine gây lệ thuộc và quá trình cai thuốc có thể cần nhiều lần nỗ lực cùng với sự hỗ trợ phù hợp.
Vì vậy, thay vì chỉ nói “hãy bỏ thuốc”, y khoa hiện đại tiếp cận cai thuốc lá như một quá trình cần được đánh giá, tư vấn và hỗ trợ.
Bước 1: Xác định mức độ lệ thuộc
Bác sĩ có thể đánh giá thói quen hút thuốc, thời điểm hút điếu đầu tiên trong ngày, số lượng thuốc sử dụng, mức độ thèm thuốc, những lần cai trước đây và các yếu tố khiến người bệnh tái hút.
Từ đó, bác sĩ xác định mức độ lệ thuộc nicotine và những tình huống có nguy cơ làm người bệnh quay lại thuốc lá.
Bước 2: Xây dựng kế hoạch cai thuốc
Một kế hoạch cai thuốc hiệu quả cần phù hợp với từng người.
Người bệnh có thể được hướng dẫn:
· Xác định ngày bắt đầu cai.
· Loại bỏ thuốc lá, bật lửa, gạt tàn khỏi môi trường sống.
· Nhận diện những thời điểm dễ hút thuốc như sau khi ăn, uống cà phê, khi uống rượu hoặc khi căng thẳng.
· Chuẩn bị phương án thay thế khi xuất hiện cơn thèm.
· Thông báo cho gia đình và bạn bè để nhận được hỗ trợ.
Bước 3: Kiểm soát hội chứng cai và cơn thèm thuốc
Khi ngừng nicotine, một số người có thể xuất hiện bồn chồn, cáu gắt, khó tập trung, rối loạn giấc ngủ hoặc thèm thuốc.
Đây là một trong những nguyên nhân khiến người cai thuốc quay lại hút.
Tư vấn hành vi giúp người bệnh nhận diện yếu tố kích hoạt và xây dựng chiến lược đối phó. Khi phù hợp, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc hỗ trợ cai thuốc.
Bước 4: Điều trị bằng thuốc khi có chỉ định
Các phương pháp điều trị cai thuốc lá hiện nay có thể bao gồm liệu pháp thay thế nicotine (NRT) và một số thuốc không chứa nicotine theo chỉ định của bác sĩ.
NRT cung cấp nicotine với lượng được kiểm soát nhằm giảm triệu chứng cai và cơn thèm thuốc, đồng thời tránh việc tiếp tục phơi nhiễm với hàng nghìn chất độc trong khói thuốc lá.
Một số trường hợp có thể được bác sĩ lựa chọn phối hợp các dạng NRT, chẳng hạn miếng dán nicotine tác dụng kéo dài cùng dạng tác dụng ngắn như kẹo ngậm hoặc gum nicotine, tùy tình trạng và hướng dẫn điều trị.
Không nên tự mua và sử dụng thuốc cai thuốc lá, đặc biệt khi người bệnh có bệnh nền, đang sử dụng thuốc khác, đang mang thai/cho con bú hoặc có các yếu tố nguy cơ đặc biệt. Việc lựa chọn thuốc và liều dùng cần được nhân viên y tế đánh giá.
Bước 5: Theo dõi và phòng tái nghiện
Cai thuốc thành công không chỉ là vượt qua những ngày đầu tiên.
Người bệnh cần nhận diện các tình huống có thể kích hoạt việc hút trở lại, duy trì môi trường không khói thuốc và có kế hoạch xử trí khi xuất hiện cơn thèm.
Nếu lỡ hút lại một vài điếu, đừng coi đó là thất bại hoàn toàn. Hãy xem lại nguyên nhân khiến mình tái hút, điều chỉnh kế hoạch và tiếp tục quá trình cai.
Các tài liệu hướng dẫn cai thuốc lá của Việt Nam cũng nhấn mạnh rằng tái nghiện có thể là một phần của quá trình thay đổi hành vi và người bệnh cần được hỗ trợ để quay lại kế hoạch cai.
Khi nào nên tìm đến Phòng Cai nghiện thuốc lá?
Bạn nên cân nhắc tìm sự hỗ trợ của nhân viên y tế nếu:
· Đã nhiều lần cai nhưng tái hút.
· Cơn thèm thuốc mạnh, khó kiểm soát.
· Xuất hiện nhiều triệu chứng cai khi ngừng thuốc.
· Hút thuốc ngay sau khi thức dậy.
· Đang mắc bệnh tim mạch, hô hấp hoặc bệnh mạn tính nhưng chưa thể bỏ thuốc.
· Muốn cai thuốc nhưng chưa biết bắt đầu từ đâu.
Cai thuốc lá không phải là cuộc chiến mà người bệnh phải tự mình chiến đấu.
Phòng Cai nghiện thuốc lá có thể đồng hành từ bước đánh giá mức độ lệ thuộc, tư vấn thay đổi hành vi, xây dựng kế hoạch cai đến theo dõi và hỗ trợ phòng tái nghiện.
Nếu bạn đã từng nói “tôi muốn bỏ thuốc nhưng chưa làm được”, có lẽ đây là lúc bạn cần một kế hoạch cai thuốc có sự đồng hành của nhân viên y tế.
