Vận động phục hồi sớm sau đột quỵ não

Vận động hồi phục sớm là phương pháp quan trọng trong điều trị đột quỵ não. Vận động hồi phục vào thời gian “cửa sổ điều trị”, đứng lên và đi bộ sẽ góp phần cải thiện chứng tê liệt. Luyện tập vận động càng muộn thì hiệu quả luyện tập sẽ càng thấp và có nhiều biến chứng khác nhau do nằm liệt giường. Luyện tập phục hồi chức năng sau đột quỵ não trong giai đoạn cấp tính có thể tác động đến sự hồi phục sau bị bệnh. Cơ chế phục hồi chức năng bằng cách tái cấu trúc chức năng và cấu tạo của khu vực vận động và các khu vực liên quan dựa trên tính mềm dẻo của não bộ. Tính mềm dẻo sẽ thay đổi theo mức độ sử dụng phần chi bị liệt (use dependent plasticity). Tuần hoàn tốt sẽ cải thiện tình trạng tê liệt và tăng tần suất sử dụng các chi, kiểm soát sự ức chế gây ra bởi bán cầu não đối xứng

1. TIÊU CHUẨN BẮT ĐẦU VẬN ĐỘNG HỒI PHỤC SỚM SAU ĐỘT QUỴ NÃO

1.1. NGUYÊN TẮC CHUNG

Nếu người bệnh bị rối loạn ý thức ở mức độ dễ dàng mở mắt khi có tiếng gọi thông thường, các triệu chứng thần kinh không nặng hơn trong vòng 24 giờ sau khi nhập viện, không bị bệnh tim phải cấm vận động thì có thể bắt đầu luyện tập vận động hồi phục

• Xuất huyết não Trong vòng 24 giờ từ khi phát bệnh, phải kiểm tra tình trạng tăng khối máu tụ và phát hiện tràn dịch não thất ở người bệnh bằng kỹ thuật chụp CT, nếu không nhận thấy các tình trạng trên thì có thể bắt đầu vận động hồi phục. Trường hợp phẫu thuật xuất huyết não: Ngay cả trước khi phẫu thuật, nếu người bệnh bị rối loạn ý thức ở mức độ dễ dàng mở mắt khi có tiếng gọi thông thường thì vẫn có thể bắt đầu vận động hồi phục

• Nhồi máu não Trễ nhất 2 ngày sau khi người bệnh nhập viện, phải thực hiện chẩn đoán ổ bệnh và loại bệnh bằng chụp MRI/MRA

» Nhồi máu não do huyết khối xơ vữa: Trường hợp chụp MRI/MRA xác định bị tắc nghẽn hoặc hẹp động mạch chủ thì có khả năng bệnh sẽ chuyển biến sang đột quỵ não tiến triển (progressing stroke), vì vậy trong 3 ~ 5 ngày từ khi phát bệnh cần phải xác nhận xem các triệu chứng thần kinh có chuyển biến xấu hay không để bắt đầu vận động hồi phục

» Nhồi máu ổ khuyết: Bắt đầu vận động hồi phục từ ngày chẩn đoán

» Tắc mạch máu não do tim: Kiểm tra xem có huyết khối trong tâm nhĩ trái hay không, kiểm tra chức năng tim bằng siêu âm tim, nếu không có dấu hiệu huyết khối trong tâm nhĩ trái và suy tim thì có thể bắt đầu vận động hồi phục. Trong quá trình vận động hồi phục, luôn chú ý để phát hiện sớm nhồi máu xuất huyết

2. NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý TRONG PHỤC HỒI CHỨC NĂNG GIAI ĐOẠN CẤP

Trong quá trình tập phục hồi chức năng trong giai đoạn cấp cần lưu ý một số điểm để phát hiện và xử trí kịp thời.

• Khi tập cho người bệnh ngồi dậy, đứng lên từ tư thế nằm ngửa, do tác động của trọng lực, máu sẽ di chuyển đến các chi dưới và các bộ phận ở vùng bụng, làm cho lượng máu trở về tim giảm khoảng 30% gây hạ huyết áp tư thế.

» Khi đột qụy não, sự điều tiết này khó được thực hiện, đặc biệt là trong giai đoạn cấp tính.

» Người bệnh khó cử động do bị liệt, lực cơ suy giảm do nằm bất động trên giường trong thời gian dài. Do đó giảm sự hồi lưu tĩnh mạch bằng bơm cơ, dễ xảy ra tích tụ máu ở nửa dưới cơ thể.

» Do đó khi muốn tập cho người bệnh thay đổi tư thế hoặc vận động hồi phục, cần thường xuyên đo huyết áp và lắng nghe những than phiền của người bệnh, thận trọng khi nâng đỡ bằng các bài tập phù hợp và tăng dần.

• Luôn theo dõi huyết áp và các chỉ số sinh tồn trong quá trình tập phục hồi chức năng cho người bệnh đột quỵ giai đoạn sớm

» Khi huyết áp hạ ở người bệnh nhồi máu não, cần kiểm tra kích thước khu vực nhồi máu có tăng không hay ổ nhồi máu có chuyển dạng xuất huyết bằng chụp CT hoặc cộng hưởng từ (MRI).

» Khi huyết áp tăng ở người bệnh xuất huyết não, cần kiểm tra tình trạng xuất huyết não và hiện tượng tràn dịch não cấp tính bằng chụp CT hoặc cộng hưởng từ (MRI).

» Khi huyết áp không ổn định (lên xuống huyết áp) ở người bệnh xuất huyết não dưới màng nhện cần kiểm tra sự tái vỡ mạch máu não, có thắt mạch máu não, bất thường điện tâm đồ hay hạ natri máu bằng các xét nghiệm chuyên khoa.

3. THỰC HÀNH LÂM SÀNG VẬN ĐỘNG SỚM

3.1. LƯỢNG GIÁ NGƯỜI BỆNH

• Nhận thức: độ thức tỉnh, lẫn lộn, thờ ơ, lãng quên…

• Giao tiếp: họ có làm theo lệnh? họ có thể diễn đạt nhu cầu của họ?

• Thăng bằng, điều hợp

• Cảm giác

• Mắt: rối loạn thị trường (ví dụ: bán manh, nhìn đôi)

• Kiểm soát đầu và thân mình

• Chức năng chi dưới: các cơ duỗi chịu trọng lượng, các cơ gấp để bước đi

• Chức năng chi trên: quan trọng để sử dụng các dụng cụ trợ giúp khác nhau, ví dụ: gậy, khung tập đi…

3.2. TRƯỚC KHI TIẾN HÀNH VẬN ĐỘNG SỚM

• Phải có sự đồng thuận và phối hợp của tất cả thành viên trong nhóm điều trị

• Kiểm tra y lệnh của bác sĩ liên quan đến mức độ hoạt động. Nên chỉ định bài tập trên giường hay hoạt động rời giường?

• Tìm hiểu, phát hiện mức độ vận động của người bệnh trước khi bị bệnh (cần dụng cụ trợ giúp, thở Oxy tại nhà...)

3.3. AN TOÀN LÀ NGUYÊN TẮC QUAN TRỌNG ĐẦU TIÊN:

Theo dõi chặt chẽ, kiểm soát tốt huyết áp của người bệnh , giảm nguy cơ tụt huyết áp tư thế, cải thiện tưới máu, giảm thiểu tổn thương não và cải thiện kết quả chức năng sau đột quỵ

• Phải nhạy cảm với những triệu chứng và đáp ứng của người bệnh

• Cần thận trọng đặc biệt là ở những người bệnh bị đột quỵ nặng (Điểm NIHSS > 16 điểm)

• Tôn trọng các chống chỉ định vận động sớm

• Lưu ý các yếu tố đảm bảo an toàn khi tập luyện: người bệnh, kỹ thuật viên, môi trường, dụng cụ..

3.4. CÁC TRƯỜNG HỢP PHẢI DỪNG LUYỆN TẬP PHỤC HỒI CHỨC NĂNG VÀ CHỜ ĐẾN KHI HỒI PHỤC MỚI BẮT ĐẦU LUYỆN TẬP LẠI

• Khi nhịp tim vượt quá 30% trước khi vận động: Khi đã nghỉ ngơi trong 2 phút mà nhịp tim vẫn không quay trở lại mức từ 10% trở xuống thì phải dừng luyện tập phục hồi chức năng sau đó, hoặc chuyển sang luyện tập thật nhẹ nhàng

• Khi nhịp tim vượt quá 120/phút

• Khi xuất hiện ngoại tâm thu từ 10 lần/phút trở lên

• Khi xuất hiện tình trạng đánh trống ngực, hụt hơi nhẹ

CÁC TRƯỜNG HỢP KHÁC CẦN PHẢI CHÚ Ý

• Xuất hiện tình trạng có máu trong nước tiểu

• Khi người bệnh bị tăng lượng đờm

• Khi người bệnh bị tăng cân

• Khi người bệnh cảm thấy mệt mỏi

• Khi người bệnh chán ăn hoặc đói

• Khi tình trạng phù nề ở chi dưới trầm trọng hơn

Khoa Phục hồi chức năng Bệnh viện 199
Địa chỉ:
216 Nguyễn Công Trứ, Sơn Trà, Đà Nẵng
Hotline: 1900 986868
Facebook: Bệnh viện 199