Sự lây lan của COVID-19 diễn ra như thế nào?

Vi-rút Corona là chủng vi-rút được bao bọc bằng những chiếc gai bao bọc bên ngoài, tương tác với thụ thể trên tế bào, theo cơ chế tương tự chìa khóa và ổ khóa, từ đó cho phép vi-rút xâm nhập vào bên trong. Các trường hợp đầu tiên của COVID-19 đã được báo cáo ở Trung Quốc vào cuối tháng 12 năm 2019, và hiện nay, các trường hợp đã được báo cáo ở hầu hết các quốc gia trên thế giới với tỷ lệ mắc bệnh và tử vong rất đáng kể. Căn bệnh này trong 1 năm đã gây ra hơn 120 triệu ca nhiễm trùng và 2,5 triệu ca tử vong trên toàn thế giới, đã được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tuyên bố là đại dịch vào tháng 3 năm 2020.

Vậy các phương thức truyền tải của SARS-CoV-2?

Phương thức chính mà mọi người bị nhiễm SARS-CoV-2 (vi-rút gây ra COVID-19) là thông qua tiếp xúc với các chất dịch hô hấp mang vi-rút truyền nhiễm. Phơi nhiễm xảy ra theo ba cách chính: (1) hít phải các giọt và hạt khí dung rất mịn hô hấp, (2) lắng đọng các giọt và hạt hô hấp trên màng nhầy tiếp xúc trong miệng, mũi hoặc mắt do bắn và xịt trực tiếp, và (3) chạm vào màng nhầy bằng tay bị dính bẩn trực tiếp bởi dịch hô hấp có chứa vi-rút hoặc gián tiếp bằng cách chạm vào bề mặt có vi-rút trên đó.

Mọi người tiết ra chất lỏng hô hấp trong quá trình thở ra (ví dụ: thở yên tĩnh, nói, hát, tập thể dục, ho, hắt hơi) dưới dạng các giọt nhỏ trên nhiều kích cỡ. Những giọt này mang vi-rút và truyền nhiễm trùng.

  • Các giọt lớn nhất lắng ra ngoài không khí nhanh chóng, trong vòng vài giây đến vài phút.
  • Các giọt rất mịn nhỏ nhất và các hạt sol khí được hình thành khi các giọt mịn này nhanh chóng khô lại, đủ nhỏ để chúng có thể lơ lửng trong không khí từ vài phút đến hàng giờ.

Phơi nhiễm truyền nhiễm với chất dịch hô hấp mang SARS-CoV-2 xảy ra theo ba cách chính (không loại trừ lẫn nhau):

  1. Hít phải không khí mang theo những giọt mịn rất nhỏ và các hạt sol khí có chứa vi-rút lây nhiễm. Nguy cơ lây truyền là lớn nhất trong vòng ba đến sáu bàn chân đối với nguồn lây nhiễm nơi nồng độ của các giọt và hạt rất mịn này là lớn nhất.
  2. Sự lắng đọng của vi-rút mang theo các giọt và hạt thở ra trên các màng nhầy tiếp xúc (ví dụ như “bắn và phun”, chẳng hạn như khi bị ho). Tương tự như vậy, nguy cơ lây truyền gần với nguồn lây nhiễm nhất mà nồng độ của các giọt và hạt thở ra này là lớn nhất.
  3. Dùng tay sờ vào màng nhầy bị bẩn do dịch hô hấp thở ra có chứa vi-rút hoặc do chạm vào các bề mặt vô tri bị nhiễm vi-rút.

LÂY TRUYỀN QUA ĐƯỜNG HÔ HẤP: CÁC GIỌT VÀ KHÍ DUNG ĐƯỜNG HÔ HẤP

Các nghiên cứu trước đây về SARS-CoV-1 cho thấy rằng các giọt đường hô hấp là phương thức lây truyền chính của beta-coronavirus. Sự lây truyền của SARS-CoV-2 chủ yếu xảy ra qua các giọt đường hô hấp và khí dung tạo ra khi ho hoặc hắt hơi, có thể rơi vào mũi, miệng hoặc mắt.

LÂY TRUYỀN QUA BỀ MẶT

Trong giai đoạn đầu của đại dịch, việc tiếp xúc trực tiếp với các ổ chứa SARS-CoV-2 và tiếp xúc sau đó với niêm mạc mắt hoặc đường hô hấp có liên quan đến việc lây truyền vi-rút. Để hỗ trợ khả năng này, các hạt SARS-CoV-1 lây nhiễm (chủng P9) được tìm thấy tồn tại đến 4–5 ngày trên bề mặt kim loại, giấy, gỗ và nhựa.

CÁC CHẤT LỎNG KHÁC CỦA CƠ THỂ

Các nghiên cứu đã chỉ ra sự hiện diện của SARS-CoV-2 trong nước bọt của con người. Trong một nghiên cứu của To và cộng sự, trong số 12 trường hợp được xác nhận nhiễm COVID-19, 11 trường hợp có vi-rút có thể phát hiện được bằng PCR, và 3 bệnh nhân có vi-rút tồn tại trong nước bọt của họ. Những phát hiện này có thể chỉ ra sự lây nhiễm trực tiếp tuyến nước bọt bởi SARS-CoV-2 hoặc sự vận chuyển các chất tiết hô hấp từ mũi họng hoặc đường hô hấp dưới qua miệng. Điều này có thể cho phép lây lan SARS-CoV-2 thông qua trao đổi nước bọt, ví dụ như hôn hoặc dùng chung bàn chải đánh răng.

Tài liệu tham khảo:
1. Lucas Zhou and et al (2021), Modes of transmission of SARS-CoV-2 and evidence for preventive behavioral interventions, BMC Infectious Diseases, 21, 496. https://doi.org/10.1186/s12879-021-06222-4
2. https://www.cdc.gov/coronavi-rút/2019-ncov/science/science-briefs/sars-cov-2-transmission.html